Stanisław Tym

Stanisław Tym przyszedł na świat 17 lipca 1937 roku w Małkini Górnej, w okolicznościach, które sam lubił wspominać z humorem – urodził się przedwcześnie, gdy matka wyjechała nad Bug na wakacje. Ta anegdota stała się później częścią kultowego "Rejsu", gdzie jego bohater opowiada ją w charakterystyczny, rozwlekły sposób.

Dzieciństwo spędził w okupowanej Warszawie. Jako ośmioletni chłopiec był świadkiem Powstania Warszawskiego – mieszkał przy Kruczej róg Wspólnej, w stosunkowo bezpiecznej części Śródmieścia. W pamięci zachował obraz lazaretu w bramie i ginących młodych żołnierzy. Doświadczył również wyzwolenia przez Armię Czerwoną, co – jak sam podkreślał – także wiązało się z widokiem "okropnych rzeczy".

Mimo że rozpoczął studia aktorskie w warszawskiej PWST, nigdy ich nie ukończył. Nie przeszkodziło mu to jednak w stworzeniu jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiej kinematografii – prezesa Ryszarda Ochódzkiego z komedii Stanisława Barei. Ten mistrz kombinacji i przetrwania w absurdach komunistycznego systemu na zawsze zapisał się w kanonie polskiego kina.

Współpraca z Bareją wykraczała poza aktorstwo – Tym był współautorem scenariuszy, między innymi do "Misia". Scenariusze powstawały w niekonwencjonalnych okolicznościach, w domu Barei, gdzie – jak wspominał – "ilość głupot, jakie mogliśmy wymyślić, była nieskończona".

Od lat 50. pisał teksty satyryczne. Od 1961 roku współpracował ze Studenckim Teatrem Satyryków, współtworzył legendarne grupy kabaretowe: Owca, Lopek, Wagabunda i Dudek. Dla tej ostatniej napisał kultowy skecz "Ucz się, Jasiu" ze słynnym "wężykiem, wężykiem", wykonywanym przez Jana Kobuszewskiego.

Od lat 70. jego felieton stał się stałym punktem polskiej prasy – pisał dla "Literatury", "Tygodnika Kulturalnego", "Wprost", "Rzeczpospolitej", a przez osiemnaście lat był związany z "Polityką". W 2014 roku jego teksty zebrano w tomie "Pies, czyli kot".

W 1976 roku podpisał list protestacyjny przeciwko wprowadzeniu do konstytucji PRL zapisów o "sojuszu" z ZSRR. Konsekwencje były natychmiastowe – stał się "nieosobą", zdjęto mu sztuki z teatrów, zakaz objął pracę w radiu i publikacje. To właśnie wtedy podjął decyzję o zamieszkaniu na Suwalszczyźnie, by mieć niezależność ekonomiczną pozwalającą na zachowanie wolności słowa.

Dom na Suwalszczyźnie stał się schronieniem nie tylko dla niego, ale przede wszystkim dla psów. Przez lata przygarniał wyrzucone i maltretowane zwierzęta, niekiedy opiekując się kilkunastoma jednocześnie. Od lat 90., odkąd zaczął ratować psy, został wegetarianinem. Jego wrażliwość na krzywdę zwierząt była głęboka – potrafił zerwać kontakty z ludźmi, którzy wykazywali się okrucieństwem wobec istot żywych.

Stanisław Tym wielokrotnie mówił o okrucieństwie i przypadkowości świata. Jego słynne powiedzenie – "Człowiek to tylko mięsny farsz w naleśniku przemijania" – doskonale oddawało jego gorzko-ironiczny sposób patrzenia na rzeczywistość.

Zmarł w wieku 87 lat, pozostawiając po sobie nie tylko niezapomniane role filmowe i teksty satyryczne, ale przede wszystkim przykład artysty, który nigdy nie przestał mówić prawdy, nawet gdy było to niewygodne.